Dr. Irfan Dönmez

Kadınlar ilk adetlerini( 12-15 yaşları arasında)görmeye(Menarş) başladıktan sonra kadından kadına değişmekle birlikte 45-55 yaşları arasında adetten kesilmekte(Menapoz) ve doğurganlıklarını kaybetmektedirler.Ayrıca menapoz yaşına gelmeden herhangi bir nedenle rahim ve yumurtalık ameliyatı ile bu organlarını kaybeden kadınlarda da menapoz başlar ki bu duruma Cerrahi Menapoz adı verilmektedir.İlk adetten menapoza kadar geçen döneme Doğurganlık Dönemi adı verilir.Bu süre içinde yumurtalıklar(overler) bir yandan yumurta üretirlerken bir yanda da hormonal faaliyette bulunurlar ve ÖSTROJEN-PROGESTERON-TESTESTERON hormonlarını salgılarlar.Doğal olarak menapozla birlikte bu hormonlar artık salgılanamaz olur.Menapozla birlikte bu hormonların salgılanamamasına bağlı olarak kadın vücudunda bedensel ve ruhsal bazı değişiklikler ve yakınmalar ortaya çıkar.Bu yakınmaların en çok rastlanılanları:
 Sıcak basmaları,Terleme,Ciltte kuruluk ve incelme,Çarpıntı
Vajinada kuruluk,idrar yakınmaları
Uyku bozuklukları,sıkıntı,depresyon
Cinsel isteğin azalması   dır. 
Bazı kadınlar menapoz döneminde çok sıkıntı çekerler.Bazı kadınlar ise çok hafif bazı belirtilerle sıkıntısız bir menapoz dönemi yaşarlar.Menapozda eksilen bu hormonların yerine konması(Hormon Replasman Tedavisi) sureti ile menapozun sıkıntıları azaltılabilmektedir.1960 yılından itibaren bazı hekimler bu hormon yerine koyma tedavisini uygulamaya başlamışlardır.Ancak bu görüşün karşısında olan bazı hekimler de menapozun kadın yaşamında doğal bir sürecin sonucu olduğunu ve dolayısı ile buna müdahale edilmemesi gerektiğini savunagelmişlerdir.Bu tartışmaları bilimsel olarak çözüme kavuşturmak amacıyla bir çok bilimsel çalışma yapılmıştır.2002 Yılında yapılan WHİ çalışmasında Hormon Replasman Tedavisi(HRT)nin eskiden sanıldığı gibi kadınlarda kalp-damar hastalıkları(İnmeler ve kalp enfarktüsü)nı azaltmadığını bilakis artırdığını tespit etmişlerdir.Bu nedenle menapozda bu hastalıklardan koruma amacıyla HRT uygulanmaması gerektiğini vurgulamışlardır.WHİ çalışmasında ortaya çıkan bir diğer sonuç da HRT uygulanan kadınlarda meme kanseri riskinin 30/10.000 dan 39/10.000’a çıktığıdır.Bu benzeri çalışmalar bir çok hekimi en azından seçilmiş bazı kadınlarda HRT uygulanmasına cesaretlendirmiştir. 
O halde kimlere HRT Uygulanmalıdır? 
Osteoporoz riski bulunanlara
Sıcak basması ve terleme yakınmaları olanlara
Depresyon ,sıkıntı ve uyku bozuklukları olanlara
Vajinal kuruluk,sık idrara çıkma,idrar kaçırma ve yanma yakınması olanlara
Cinsel istek kaybı olanlara                                                         uygulanır.  
Kimlere HRT uygulaması sakıncalı olabilir? 
Aktif karaciğer ve böbrek hastalığı olanlar
Kan pıhtılaşmasına eğilim yaratan hastalığı olanlar,toplar damar hastalığı bulunanlar
Meme kanseri,Rahim kanseri,Endometriosis öyküsü olanlar
Sebebi tespit edilememiş vajinal kanaması olanlar
Kan yağ seviyeleri yüksek olan hastalar(Hiperlipidemi:Kolesterol ve Trigliserit yüksekliği) 
Hormon Replasman Tedavisine başlamadan önce neler yapılmalıdır? 
Menapoza giren kadınlar multidispliner bir yaklaşımla mutlaka Dahiliye-Kadın Doğum ve Genel Cerrahi Uzmanlarınca muayene edilmeli ve aşağıdaki tetkikler yapılmalıdır. 
Tam Kan Sayımı
Tam İdrar Tetkiki
Sedimantasyon
Karaciğer Fonksiyon Testleri
Böbrek Fonksiyon Testleri
Lipit Profili ve Açlık Kan Şekeri
Gaitada Gizli Kan
Kanda Kalsiyum,Fosfor ve Alkalen Fosfataz
Akciğer Grafisi
Elektrokardiografi(EKG)
Kemik Mineral Dansitometresi
Meme Ultrasonografisi ve Mammografi
Transvajinal Ultrasonografi
Karın Ultrasonografisi
Pap Smear Testi 
HRT ye ne zaman başlanmalıdır? 
HRT menapoza girilir girilmez,cerrahi menapozda ise ameliyattan 15 gün sonra başlanmalıdır.Osteoporoz menapozdan 1-2 yıl önce başlamaktadır.Yaşlanma nedeniyle yıllık kemik kitlesi kaybı %0.5 iken menapozdan sonra bu kayıp oranı yılda %3-4 lere çıkmaktadır.Bu nedenle henüz adetten kesilmemiş ancak adet düzensizlikleri başlamış ve sıcak basması,terleme gibi yakınmaları olan menapoz öncesi(Premenapoz)dönemdeki kadınlara osteoporozu önlemek amacıyla HRT’ye başlanabilir.
 HRT de hangi ilaçlar kullanılır? 
Bu ilaçlar östrojen ve progesteron hormonlarını içerirler.Rahimi olanlara her iki hormonu da içerenler,rahimi olmayanlara sadece östrojen içerenlerin verilmesi yeterlidir.Bu ilaçlar ağızdan alınan tabletler şeklinde olabileceği gibi,cilde yapıştırılan flaster şeklinde olanları ve vajenden uygulanan tipleri de vardır.Hangi ilaç ve  hangi yolla kullanılacağını hekiminiz sizin de fikrinizi alarak saptayacaktır. 
HRT nin yan etkileri var mıdır? 
HRT de kullanılan ilaçların bazı yan etkileri olabilir.Bunlar memelerde gerginlik ve dolgunluk hissi,düzensiz vajinal kanamalar,baş ağrıları,kan basıncında yükselme,mevcut safra kesesi taşında büyüme,mide yanması,bulantı gibi yan etkiler görülebilir.Bu yakınmalar kısa süreli olabilir ve kendiliğinden bir süre sonra kaybolur.Ancak yan etkiler şiddetli ve uzun süreli olur ise HRT sonlandırılmalıdır. 
HRT ne kadar sürdürülmelidir? 
Menapoz belirtilerini(sıcak basması,terleme gibi)kısa süreli kontrol altına almak amacıyla 2-3 yıl sürdürülüp doz azaltılarak sonlandırılabilir.Ancak 65 yaşına kadar hekim kontrolü altında devam ettirilebilir.HRT nin meme kanseri riski olmayan kadınlarda bu riski artırdığına dair bir veri yoktur  ve bu etki 5 yıllık bir kullanımdan sonra ortaya çıkmaktadır.Hormon tedavisi ile yeni bir meme kanseri ortaya çıkmaz,gizli küçük boyuttaki bir meme kanserinin erken dönemde açığa çıkmasına neden olur.